Inspiratie haal ik onder andere uit mijn fascinatie voor de emotionele waarde van een plek voor mensen. En dan plek in de zin van de streek, de stad, de regio. Dus ruimer bezien dan de plek als het eigen huis, de volkstuin of de plaats waar dierbaren zijn begraven. Natuurlijk kan een dierbare ‘site’ (lees: plek als concreet afgebakende locatie) de verbondenheid met de streek of regio versterken. Interessanter vind ik zelf echter de collectieve plekgebondenheid van een gemeenschap. Die fascinatie strekt zich in volle breedte uit over allerlei historische, economische, geopolitieke en culturele thema’s.

Denk bijvoorbeeld aan de voor velen vast herkenbare vraag: ‘Waarom leven mensen op plaatsen in de wereld waar – vanuit onze eigen perceptie – men weinig uitzicht, weinig perspectief heeft en veel ellende meemaakt?’ Zijn, afgezien van die groepen die wel vluchten of op zoek gaan naar het land van hun dromen, mensen die regelmatig met oorlog en honger te maken hebben eenvoudigweg niet in staat om hun situatie (lees: plaats) te ontvluchten, krijgen ze de kans niet, of zijn ze vooral bang voor het ongewisse? Of waarderen zij die plek blijkbaar toch zo zeer dat, ondanks het harde leven, zij hun thuis blijven koesteren? Betekent hun gebied, hun plek dan misschien meer voor hen dan de waarde die onze plek, de regio waar wij Nederlanders wonen voor ons heeft?

Een ander, voor mij zeer boeiend thema is het fenomeen van de ‘Kleinstaaterei’, waarom het Duitse Rijk eeuwenlang bekend stond. Toen de Nederlanden er nog deel van uitmaakten, bestond het Heilige Roomse Rijk uit honderden stads-, feodale en geestelijke staatjes (onder keizerlijk-roomse vlag, dat wel). Door de eeuwen heen werden die staatjes wel groter en nam hun aantal (dus) wel af, maar pas vanaf de 18^de eeuw kwam er een versnelling en nog geen eeuw later (medio 19^de eeuw) werden de contouren van de Duitse eenheidsstaat duidelijk zichtbaar. Als verklaring wordt in de ‘personengeschiedenis’ al gauw naar kopstukken als Bismarck en symbolen van de Duitse cultuur als Goethe gewezen. Maar naast een gerichte politieke agenda waren ook economische en culturele krachten nodig om een dergelijke snelle eenwording mogelijk te maken, zonder die daarmee ook als logische of noodzakelijk te bestempelen. En nota bene Goethe zelf had weinig op met die Duitse eenheidsdrift: “Zur Nation euch zu bilden, ihr hoffet es, Deutsche, vergebens; bildet, ihr könnt es, dafür freier zu Menschen euch aus”. Historici als Sebastian Haffner hebben genuanceerde, scherpe analyses voor het snelle eenwordingsproces gegeven. En vergis je niet: Duitsland is vandaag de dag misschien nog altijd het meest federale land van West-Europa. In elk geval in politiek-economisch opzicht.

Als voorbeeld nog dichterbij huis noem ik de – althans op het oog – afnemende betekenis van de lokale identiteit voor veel Nederlanders versus de ‘dorpsmentaliteit’ die tegelijkertijd nog vaak heerst en de politieke en zakelijke besluitvorming beïnvloedt. De eerste beweging lijkt zich moeilijk te verhouden tot waar de Groene Eend zich mee bezig houdt: het duiden van de identiteit van de plek als bron voor het geven van nieuwe betekenissen aan plekken en het vergroten van betrokkenheid van de gebruikers en bewoners van die plekken. We kunnen echter niet om het feit heen dat mensen voor hun woon- en werkcarrière steeds minder vaak aan hun regio van oorsprong gekluisterd blijven en dat de meeste mensen gewoon (kunnen) accepteren dat steeds minder zaken direct om de hoek te vinden zijn. Als de laatste winkel uit het dorp dreigt te verdwijnen, loopt men te hoop. Enkele jaren nadat de winkel is verdwenen, hoor je er niemand meer over en is er – blijkbaar – onvoldoende animo voor een ondernemersinitiatief dat de winkel in ere herstelt. Treffend voorbeeld is het onderzoek dat CAB in 2012 heeft gedaan naar de effecten van het verdwijnen van voorzieningen uit kleine kernen in de Drentse gemeente Borger-Odoorn. Mensen in kleine kernen kunnen in het algemeen leven met het verdwijnen van voorzieningen, ook doordat men steeds minder aan de lokale dorpsvoorzieningen gebonden is. Maar, moeten hun omgeving ook als zodanig als gebruiksruimte invullen, om zich verbonden te voelen en de plek te kunnen waarderen?

Het omgekeerde kan evenzeer gelden. Dat nemen wij als uitgangspunt voor gebiedsbranding. Ondanks de trend van opschaling en afnemende lokale afhankelijkheid en gebondenheid, zien wij nu juist de betekenis die een plek impliciet of latent blijkt te hebben, wanneer je gebruikers en bewoners er bij stil laat staan. Niet voor niets gaat gebiedsbranding over het ‘herwaarderen’ van de plek, de wijk, het dorp. Het vinden van een nieuwe waarde van de directe fysieke omgeving als gebruiks- en verblijfsplaats. Juist nu mensen steeds meer een ‘multilokaal’ leven leiden.